Chính tả Anh hay Mỹ trong IELTS: cách nào được chấp nhận

Câu trả lời ngắn là IELTS không quan tâm bạn dùng hệ thống nào. IELTS quan tâm từng từ có được viết đúng không, và ở Writing là chính tả của bạn có được kiểm soát không. Bài hướng dẫn này nêu những gì các nguồn chính thức nói, rồi đến các cặp từ gây nhiều lỗi nhất, và cách xử lý chính tả ở Listening, Reading và Writing.

Các nguồn chính thức nói gì

Phần câu hỏi thường gặp chính thức của IELTS General Training, đăng trên trang của Cambridge English với tên IELTS.org ở mọi trang, trả lời thẳng câu hỏi này cho Listening: “Both UK and US spellings are accepted.” (cả chính tả Anh và Mỹ đều được chấp nhận). Cùng tài liệu đó nói IELTS bao quát mọi biến thể chính của tiếng Anh, kể cả tiếng Anh Mỹ, Úc và Anh, và các đoạn ghi âm dùng nhiều giọng của người bản ngữ, gồm giọng Úc, Anh, New Zealand và Bắc Mỹ. Bài thi Listening giống nhau ở Academic và General Training, nên quy tắc này áp dụng cho cả hai.

IDP, một trong các đối tác của IELTS, nói điều tương tự cho cả bài thi. Hướng dẫn chính tả của IDP trả lời câu “Can I use British or American spelling?” (tôi có thể dùng chính tả Anh hay Mỹ không?) là được, “as long as you spell the words correctly and stick to one or the other” (miễn là bạn viết đúng các từ và giữ một trong hai). Bài hướng dẫn của IDP về tiếng Anh Anh và Mỹ nói cả hai dạng từ vựng, chính tả và ngữ pháp đều được chấp nhận.

Điều các nguồn này không công bố là danh sách cách viết thay thế được chấp nhận cho từng từ, hay mức trừ điểm khi đổi hệ thống. Phần còn lại của bài hướng dẫn là phần thực hành: biết các cặp từ và giữ một phía của chúng.

Điều gì thực sự làm bạn mất điểm

Ở Listening, phần câu hỏi thường gặp chính thức nói bạn mất điểm vì sai chính tả và ngữ pháp, và các từ bạn phải viết thường là từ thông dụng. IDP nói một từ có lỗi chính tả ở Reading hoặc Listening bị chấm là sai, với ví dụ “libary” thay cho “library”: bạn đã nghe được từ đó, nhưng không viết được nó. Không có điểm một phần.

Ở Reading, các từ bạn cần đã nằm sẵn trên trang, nên lời khuyên trong phần câu hỏi thường gặp chính thức là chép chúng thật chính xác. Một từ chép từ bài đọc không thể sai hệ thống, vì đó chính là cách viết của bài đọc.

Ở Writing, chính tả không phải một điểm riêng. Nó nằm trong Lexical Resource. Phần diễn giải các band descriptors công khai của website này, trong công cụ Tiêu chí chấm điểm Writing, mô tả một thang chứ không phải một con số: ở các band thấp, lỗi chính tả và lỗi dạng từ đủ thường xuyên để người đọc phải vất vả, quanh band 6 chúng có mặt nhưng không gây cản trở, đến band 7 chúng thỉnh thoảng mới có, và ở band 8 chúng hiếm. IELTS không công bố số lỗi được phép ở bất kỳ band nào, và không điều gì ở đây hứa hẹn một band.

Các cặp từ gây nhiều lỗi nhất

Đây là các quy luật thường gặp. Mỗi cột đều đúng; lỗi là một từ không thuộc hệ thống nào, hoặc sự trộn lẫn trong cùng một bài.

Có hai cặp cần chú ý thêm, vì tiếng Anh Anh dùng cả hai dạng với hai việc khác nhau:

• practice và practise. Trong tiếng Anh Anh, “practice” là danh từ và “practise” là động từ: “a practice test”, “practise every day”. Tiếng Anh Mỹ dùng “practice” cho cả hai.
• licence và license. Trong tiếng Anh Anh, “licence” là danh từ và “license” là động từ. Tiếng Anh Mỹ dùng “license” cho cả hai.

Nếu bạn chọn chính tả Anh, đây là những cặp cần học thành từng cặp. Nếu bạn chọn chính tả Mỹ, một dạng bao cả hai việc.

Một lưu ý về máy tính: nếu bạn luyện trên laptop hoặc điện thoại đặt ở tiếng Anh Mỹ, trình kiểm tra chính tả sẽ gạch chân các dạng Anh như lỗi, và ngược lại cũng vậy. IDP nêu điểm này với “practise” và “licence”. Hãy đặt thiết bị theo hệ thống bạn đã chọn, để việc luyện tập củng cố nó.

Không chỉ chính tả, mà cả từ ngữ

Tiếng Anh Anh và Mỹ cũng dùng những từ khác nhau cho cùng một thứ: “flat” và “apartment”, “lift” và “elevator”, “timetable” và “schedule”, “autumn” và “fall”. IDP nói cả hai đều được chấp nhận. Ở Listening, hãy viết đúng từ người nói dùng, vì đáp án là từ trong đoạn ghi âm, viết cho đúng chính tả. Ở Writing, dùng từ nào cũng được, và lời khuyên vẫn vậy: cố ở trong một biến thể khi có thể.

Listening: viết điều bạn nghe, đúng chính tả

Listening là nơi chính tả gây mất điểm nhiều nhất, vì mỗi câu trả lời là một từ hoặc một cụm ngắn được chấm đúng hoặc sai. Phần câu hỏi thường gặp chính thức nói các từ bạn phải viết thường là từ thông dụng, và tên người, địa danh, công ty có thể được đánh vần trong đoạn ghi âm. Bài hướng dẫn về điền biểu mẫu, ghi chú và bảng nói về các tên được đánh vần từng chữ cái.

Ba thói quen có ích:

1. Học các từ thông dụng theo cả hai cách viết. Accommodation, address, library, government, environment, receipt và Wednesday là loại từ hằng ngày hay xuất hiện ở chỗ trống và dễ viết sai.
2. Luyện tên các chữ cái ở cả hai giọng. Chữ Z đọc là “zed” trong tiếng Anh Anh và “zee” trong tiếng Anh Mỹ, và các đoạn ghi âm dùng nhiều giọng. Một bài thi thử có người nói đến từ vùng khác là cách luyện tốt nhất.
3. Kiểm tra mọi câu trả lời ở cuối. Với bài thi trên máy tính, bài hướng dẫn về lỗi thường gặp và các cái bẫy ở Listening giải thích thời gian kiểm tra và những điều cần soát.

Writing: giữ một hệ thống từ dòng đầu tiên

Ở Writing, một từ sai chính tả đơn lẻ hiếm khi quan trọng, nhưng một bài đầy lỗi, hoặc đổi hệ thống giữa chừng, đọc lên kém được kiểm soát hơn. Hãy quyết định trước ngày thi bạn sẽ dùng hệ thống nào. Nếu bạn học tiếng Anh từ các nguồn Mỹ, hãy dùng chính tả Mỹ; nếu từ các nguồn Anh, hãy dùng chính tả Anh. Không hệ thống nào có lợi thế hơn.

Rồi kiểm tra có chủ đích trong những phút cuối:

1. Đọc một lượt chỉ để soát chính tả, không đọc ý.
2. Nhìn các từ có “-our”, “-re”, “-ise” và chữ “l” đôi. Tất cả có cùng một hệ thống không?
3. Nhìn các từ bạn dùng nhiều nhất trong bài. Một từ sai lặp lại thì lỗi cũng lặp lại.
4. Kiểm tra các từ chép từ đề bài. Chúng đã được cho sẵn, nên viết sai ở đó chỉ là mất điểm vô ích.

Bài hướng dẫn về lỗi thường gặp ở Writing cho thấy chính tả đứng ở đâu trong số các lỗi khác, và bài hướng dẫn về dấu câu trong IELTS Writing nói về nửa còn lại của độ chính xác mà một lần kiểm tra cuối có thể sửa.

Cách luyện tập

Hãy giữ một danh sách ngắn các từ bạn hay viết sai, theo hệ thống bạn đã chọn, và tự kiểm tra bằng danh sách đó trước mỗi bài thi thử. Khi chấm một bài Listening thi thử, hãy tách các câu bạn không nghe được khỏi các câu bạn nghe được nhưng viết sai chính tả: nhóm thứ hai là nhóm dễ sửa nhất. Ở Writing, hãy nhờ người chấm bài của bạn khoanh riêng các lỗi chính tả, để bạn thấy các lỗi là lỗi nhất thời hay là một quy luật.